Η δυνατότητα ενός ανθρώπου να συνεχίσει να οδηγεί σε πολύ προχωρημένη ηλικία αποτελεί ένα ζήτημα που απασχολεί ολοένα περισσότερο τις ευρωπαϊκές χώρες, καθώς η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργεί νέα δεδομένα και για την οδική ασφάλεια.
Στην Ελλάδα δεν προβλέπεται αυτόματη απαγόρευση της οδήγησης επειδή ένας οδηγός έχει ξεπεράσει συγκεκριμένο ηλικιακό όριο. Αντίθετα, το σύστημα στηρίζεται στη συχνότερη ανανέωση της άδειας και στην αξιολόγηση της ικανότητας του οδηγού μέσω ιατρικών εξετάσεων.
Το θέμα έχει έρθει ξανά στην επικαιρότητα με αφορμή τις αλλαγές που εξετάζονται στην Ιταλία για τους οδηγούς πολύ μεγάλης ηλικίας. Σύμφωνα με την πρόταση που βρίσκεται υπό επεξεργασία στη γειτονική χώρα, από τα 85 έτη η άδεια οδήγησης θα ανανεώνεται για δύο χρόνια, ενώ από τα 90 και μετά η διάρκεια θα περιορίζεται σε ένα έτος. Παράλληλα, για τους οδηγούς άνω των 85 ετών εξετάζεται η επιβολή συγκεκριμένων περιορισμών στις μετακινήσεις τους.
Ειδικότερα, το υπό συζήτηση ιταλικό πλαίσιο προβλέπει ότι οι οδηγοί αυτής της ηλικιακής κατηγορίας θα μπορούν, εφόσον πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, να κινούνται σε ακτίνα έως 100 χιλιομέτρων από τον τόπο κατοικίας ή τη συνήθη διαμονή τους.
Παράλληλα, θα αποκλείεται η χρήση αυτοκινητοδρόμων, ενώ προβλέπεται μηδενική ανοχή στην κατανάλωση αλκοόλ. Οι σχετικοί περιορισμοί θα αναγράφονται στην άδεια οδήγησης, ώστε να είναι σαφές σε ποιο πλαίσιο επιτρέπεται η οδήγηση. Η πρόταση, ωστόσο, δεν αποτελεί οριστικό νόμο, καθώς κατά τον χρόνο δημοσίευσης του σχετικού ρεπορτάζ βρισκόταν σε διαδικασία διαβούλευσης.
Στην Ελλάδα η λογική είναι διαφορετική. Δεν υπάρχει ηλικιακό όριο στα 85 ή στα 90 έτη που να οδηγεί αυτομάτως στην αφαίρεση του δικαιώματος οδήγησης. Το βασικό κριτήριο είναι η διατήρηση της απαιτούμενης σωματικής και πνευματικής ικανότητας, όπως αυτή αξιολογείται μέσα από την προβλεπόμενη διαδικασία ανανέωσης. Μετά τη συμπλήρωση των 80 ετών, η διοικητική ισχύς της άδειας οδήγησης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο χρόνια.
Παράλληλα, η διαδικασία για τους μεγαλύτερους σε ηλικία οδηγούς περιλαμβάνει περισσότερες ιατρικές αξιολογήσεις. Εκτός από τον προβλεπόμενο ιατρικό έλεγχο και την εξέταση από οφθαλμίατρο, για όσους έχουν περάσει το 80ό έτος απαιτείται επίσης εξέταση από ωτορινολαρυγγολόγο και νευρολόγο ή ψυχίατρο. Στόχος είναι να διαπιστωθεί εάν ο οδηγός εξακολουθεί να διαθέτει τις απαραίτητες ικανότητες για ασφαλή συμμετοχή στην κυκλοφορία.
Στην πράξη, οι έλεγχοι επικεντρώνονται σε παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την οδήγηση. Η επαρκής όραση, η ακοή, η νευρολογική κατάσταση, η ικανότητα αντίδρασης και συνολικά η δυνατότητα σωστής αντίληψης του οδικού περιβάλλοντος αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την αξιολόγηση.
Έτσι, το ελληνικό μοντέλο επιχειρεί να συνδέσει την άδεια οδήγησης όχι αποκλειστικά με τον αριθμό των ετών που έχει συμπληρώσει κάποιος, αλλά με την πραγματική ικανότητά του να βρίσκεται με ασφάλεια πίσω από το τιμόνι.
Η σημασία της έγκαιρης ανανέωσης της άδειας αναδεικνύεται και από περιστατικά που καταγράφονται στους ελληνικούς δρόμους. Στις 16 Αυγούστου, 82χρονη οδηγός εντοπίστηκε να κινείται στο αντίθετο ρεύμα στην Αθηνών-Κορίνθου, κοντά στην έξοδο της Μαγούλας. Κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι η άδειά της είχε λήξει στις 28 Μαΐου 2026, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία της τήρησης των προβλεπόμενων διαδικασιών.
Το ζήτημα, πάντως, δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Ιταλία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για την προσαρμογή των κανόνων γύρω από τις άδειες οδήγησης, με την οδική ασφάλεια και την αξιολόγηση της ικανότητας των οδηγών να αποτελούν βασικά σημεία του διαλόγου.
Η κατεύθυνση που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι η ενίσχυση των ελέγχων και η συχνότερη αξιολόγηση σε περιπτώσεις όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, χωρίς η ηλικία από μόνη της να αποτελεί απαραίτητα επαρκές κριτήριο.
Για την Ελλάδα, επομένως, το ισχύον πλαίσιο εξακολουθεί να βασίζεται περισσότερο στην ιατρική πιστοποίηση παρά σε έναν απόλυτο ηλικιακό περιορισμό. Μετά τα 80, η άδεια έχει μικρότερη διάρκεια και οι απαιτήσεις για την ανανέωσή της αυξάνονται, ώστε να ελέγχεται τακτικά εάν ο οδηγός μπορεί να ανταποκριθεί με ασφάλεια στις απαιτήσεις της σύγχρονης κυκλοφορίας.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί, καθώς το ζητούμενο για τις αρμόδιες αρχές είναι να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην οδική ασφάλεια και στη δυνατότητα των μεγαλύτερων σε ηλικία ανθρώπων να διατηρούν την αυτονομία και την κινητικότητά τους.
Για την ώρα, στην Ελλάδα δεν υπάρχει αυτόματη διακοπή της οδήγησης λόγω ηλικίας· καθοριστικός παράγοντας παραμένει η επιτυχής ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας ανανέωσης και η ιατρική πιστοποίηση της ικανότητας οδήγησης.
